Een flashback is een herbeleving van een traumatische gebeurtenis. Het voelt alsof je het trauma opnieuw meemaakt. Niet als een herinnering aan het verleden, maar alsof het nú gebeurt. Je bent even terug in dat moment, met alle bijbehorende emoties en lichamelijke sensaties.
Flashbacks zijn een van de meest kenmerkende symptomen van onverwerkt trauma en PTSS. Ze kunnen binnen enkele seconden opkomen en variëren van mild (een vluchtig beeld) tot overweldigend (volledig opgaan in de herbeleving).
Hoe herken je een flashback?
Flashbacks beperken zich niet tot visuele beelden. Ze kunnen alle zintuigen betreffen:
- Beelden: je “ziet” de gebeurtenis opnieuw voor je
- Geluiden: je hoort stemmen, geluiden of woorden uit het verleden
- Geuren: een bepaalde geur roept de ervaring op
- Lichamelijke sensaties: je voelt pijn, druk of aanraking die er niet is
- Emoties: plotselinge paniek, angst of verdriet zonder directe aanleiding
Waarom krijg je flashbacks?
Om te begrijpen waarom flashbacks ontstaan, is het belangrijk om te weten hoe ons brein herinneringen opslaat. Normale herinneringen worden verwerkt en opgeborgen met een duidelijk “tijdstempel”. Je weet dat het iets uit het verleden is. Bij traumatische ervaringen gaat dit anders.
De amygdala, het alarmsysteem van je hersenen
Tijdens een overweldigende gebeurtenis schakelt je brein over op overlevingsmodus. De amygdala, het alarmsysteem van je hersenen, neemt het over. Het deel van je brein dat verantwoordelijk is voor het ordenen en verwerken van herinneringen, de hippocampus wordt hierdoor onderdrukt. Het gevolg: de herinnering wordt opgeslagen als losse fragmenten, zonder duidelijke context of tijdsbesef.
Deze onverwerkte fragmenten blijven in je brein rondzwerven als puzzelstukjes die nooit op hun plek zijn gelegd. Wanneer iets in het heden, een geur, geluid, beeld of gevoel, dan lijkt op een onderdeel van het trauma, kan dit de herinnering triggeren. Je brein herkent het patroon en activeert de opgeslagen fragmenten. Omdat de herinnering geen tijdstempel heeft, voelt het niet als iets uit het verleden, maar als iets wat nu gebeurt.
Dit legt uit waarom flashbacks zo overweldigend zijn. Het is geen bewuste herinnering die je oproept; het is een onbewuste reactie van je brein die je overkomt. Dit kan erg vervelend zijn, omdat het onvoorspelbaar is.
Wat kun je doen tijdens een flashback?
Het belangrijkste tijdens een flashback is om jezelf te “gronden”, terug te brengen naar het hier en nu. Kijk om je heen en benoem hardop wat je ziet. Voel je voeten op de grond, pak een voorwerp vast, of richt je op je ademhaling. Dit helpt je brein te registreren dat je niet meer in het verleden bent, maar in het heden en dat je nu veilig bent.
Flashbacks zijn behandelbaar. Therapieën zoals EMDR en traumagerichte cognitieve gedragstherapie helpen om de onverwerkte herinneringen alsnog te verwerken en van een tijdstempel te voorzien. Hierdoor nemen de flashbacks in frequentie en intensiteit af.
NL 
EN